Alergia pokarmowa u psa. Objawy, diagnoza i dieta eliminacyjna

Pies od tygodni liże łapy, drapie uszy albo ociera pysk o dywan. Zmieniasz szampon, pierzesz legowisko, a objawy wciąż wracają. W końcu pojawia się podejrzenie, że problem może tkwić w misce.

Alergia pokarmowa u psa rzeczywiście może wywoływać takie dolegliwości. Nie jest jednak najczęstszą przyczyną każdego świądu. Podobne zmiany obserwuje się przy alergii na pchły, atopowym zapaleniu skóry, chorobach pasożytniczych i zakażeniach. Dlatego przypadkowe zmienianie karmy co kilka tygodni często nie pomaga, a czasem utrudnia ustalenie przyczyny.

Jak odróżnić alergię od nietolerancji pokarmowej? Które składniki rzeczywiście uczulają psy? I dlaczego poprawa po zmianie karmy nie wystarcza do potwierdzenia diagnozy? Wyjaśniamy to na podstawie badań weterynaryjnych.

Spis treści

1. Alergia pokarmowa a nietolerancja pokarmowa
2. Jak powstaje reakcja alergiczna?
3. Najczęstsze alergeny pokarmowe u psów
4. Objawy alergii pokarmowej u psa
5. Alergia pokarmowa a atopowe zapalenie skóry
6. Jak rozpoznać alergię pokarmową?
7. Dieta eliminacyjna krok po kroku
8. Próba prowokacji pokarmowej
9. Karma hydrolizowana, monobiałkowa i weterynaryjna
10. Karma EMPIRE a potrzeby psa alergika
11. Leczenie i codzienne postępowanie
12. FAQ. Najczęstsze pytania
13. Bibliografia naukowa

Data aktualizacji: 31 października 2026

Źródło: wypromptowane dla Empire

Alergia pokarmowa a nietolerancja pokarmowa u psa

Alergia pokarmowa i nietolerancja pokarmowa bywają używane jako synonimy, ale oznaczają różne zjawiska.

Alergia pokarmowa jest reakcją immunologiczną. Organizm psa rozpoznaje określony składnik pokarmu jako zagrożenie i uruchamia odpowiedź odpornościową. Najczęściej podejrzewanym źródłem takiej reakcji są białka pokarmowe.

Nietolerancja pokarmowa nie wymaga udziału mechanizmów immunologicznych. Może wynikać na przykład z zaburzeń trawienia określonego składnika lub innych nieimmunologicznych reakcji przewodu pokarmowego.

Oba problemy zalicza się do niepożądanych reakcji na pokarm. W praktyce weterynaryjnej to ważne rozróżnienie, ponieważ objawy skórne i jelitowe nie zawsze pozwalają jednoznacznie określić mechanizm choroby.

Przykładowo pies może mieć biegunkę po wypiciu mleka z powodu problemów z trawieniem laktozy. Nie oznacza to automatycznie alergii na białka mleka.

Podobnie biegunka po tłustym posiłku nie jest wystarczającym dowodem alergii pokarmowej.

Jak układ odpornościowy reaguje na pokarm?

Niektóre reakcje alergiczne są związane z przeciwciałami klasy IgE. Po kontakcie z alergenem mogą uczestniczyć one w aktywacji komórek tucznych i uwalnianiu mediatorów zapalnych, w tym histaminy.

Nie wszystkie reakcje pokarmowe u psów przebiegają jednak w ten sposób. W części przypadków znaczenie mogą mieć inne mechanizmy immunologiczne, w tym odpowiedź komórkowa. Patogeneza tych chorób nie została jeszcze w pełni poznana.

To jeden z powodów, dla których oznaczenie przeciwciał przeciw składnikom karmy nie pozwala wiarygodnie potwierdzić ani wykluczyć alergii pokarmowej.

Najczęstsze alergeny pokarmowe u psów. Czy winne są zboża?

Wiele osób podejrzewa w pierwszej kolejności pszenicę lub inne zboża. Tymczasem w badaniach nad psami z rozpoznanymi skórnymi reakcjami na pokarm często wskazywano również składniki pochodzenia zwierzęcego.

Mueller, Olivry i Prélaud przeanalizowali opublikowane przypadki obejmujące 297 psów. Najczęściej zgłaszanymi źródłami alergenów były:

Jak interpretować te liczby? Nie oznaczają one, że 34% wszystkich psów ma alergię na wołowinę. Dotyczą przypadków opisanych w wybranych publikacjach, w których rozpoznano reakcje pokarmowe. Autorzy podkreślili, że wyniki nie pozwalają określić rzeczywistej częstości uczuleń w całej populacji psów.

Na częstość zgłaszania poszczególnych alergenów wpływa również to, jak popularne były dane składniki w żywieniu zwierząt.

Dlatego nie istnieje jedno mięso, które będzie bezpieczne dla każdego psa alergika. Jagnięcina może być dobrze tolerowana przez jednego psa, a u innego wywoływać objawy.

Więcej o doborze źródła białka przeczytasz w artykule Jakie mięso wybrać dla psa alergika?

Objawy alergii pokarmowej u psa. Na co zwrócić uwagę?

Objawy alergii pokarmowej nie są charakterystyczne wyłącznie dla tej choroby. Mogą przypominać atopowe zapalenie skóry, alergiczne pchle zapalenie skóry, choroby pasożytnicze czy zakażenia.

W przypadku skórnych reakcji na pokarm najczęściej opisywanym objawem jest świąd. Może występować przez cały rok i obejmować różne okolice ciała.

Świąd skóry, lizanie łap i nawracające zapalenie uszu

Opiekun może zauważyć, że pies:

• często drapie uszy lub potrząsa głową,
• intensywnie liże albo wygryza łapy,
• ociera pysk o dywan i meble,
• drapie brzuch, pachwiny lub inne okolice ciała,
• ma zaczerwienioną skórę i miejscowe przerzedzenia sierści,
• cierpi na nawracające zapalenia ucha zewnętrznego.

Przewlekły świąd sprzyja uszkodzeniom skóry. Wtórnie mogą pojawiać się zakażenia bakteryjne lub drożdżakowe, które dodatkowo nasilają dyskomfort.

W takiej sytuacji sama zmiana karmy nie wystarczy. Zakażenie wymaga osobnej diagnostyki i odpowiedniego leczenia.

W przeglądzie Olivry'ego i Muellera z 2019 roku opisano różnorodność zmian skórnych u psów z niepożądanymi reakcjami na pokarm. Autorzy podkreślili, że nie ma jednego układu zmian, który pozwalałby rozpoznać alergię wyłącznie na podstawie wyglądu skóry.

Objawy ze strony przewodu pokarmowego

U części psów występują również dolegliwości jelitowe, między innymi:

• nawracająca biegunka lub luźny stolec,
• wymioty,
• wzdęcia i nadmierne oddawanie gazów,
• dyskomfort w obrębie jamy brzusznej,
• zmiany częstotliwości wypróżnień.

Objawy skórne i pokarmowe mogą pojawiać się jednocześnie, ale nie jest to regułą. Niektóre psy mają przede wszystkim świąd, inne zgłaszane są do lekarza z powodu przewlekłych problemów trawiennych.

Warto pamiętać, że wymioty i biegunka mogą wynikać także z pasożytów, infekcji, chorób przewodu pokarmowego i wielu innych przyczyn.

Jeśli pies ma krew w kale, uporczywie wymiotuje, jest osłabiony lub wykazuje objawy odwodnienia, potrzebuje pilnej oceny weterynaryjnej. Nie należy czekać na efekty samodzielnie rozpoczętej diety.

Alergia czy nietolerancja pokarmowa?

Przy nietolerancji pokarmowej częściej na pierwszy plan wysuwają się objawy trawienne. Nie jest to jednak niezawodna zasada diagnostyczna.

W artykule Nietolerancja pokarmowa u psów opisujemy szerzej, dlaczego nie każda niepożądana reakcja po jedzeniu oznacza alergię.

Alergia pokarmowa a atopowe zapalenie skóry

Alergia pokarmowa i atopowe zapalenie skóry mogą wyglądać bardzo podobnie. W obu przypadkach pies może drapać uszy, lizać łapy i mieć zaczerwienioną skórę.

Atopowe zapalenie skóry jest chorobą zapalną, w której znaczenie mają między innymi predyspozycje genetyczne, zaburzenia bariery skórnej i reakcje na czynniki środowiskowe.

U części psów niepożądane reakcje pokarmowe mogą współistnieć z atopią. Dlatego poprawa po zastosowaniu diety nie musi oznaczać, że wszystkie pozostałe problemy skórne również znikną.

W przeglądzie Olivry'ego i Muellera z 2017 roku wykazano, że częstość rozpoznawania skórnych reakcji pokarmowych różni się istotnie zależnie od badanej grupy psów. Znacznie częściej stwierdzano je wśród zwierząt zgłaszanych z powodu świądu niż w ogólnej populacji pacjentów weterynaryjnych.

To kolejny argument przeciwko rozpoznawaniu alergii pokarmowej wyłącznie na podstawie objawów.

Jak rozpoznać alergię pokarmową u psa?

Diagnostyka zaczyna się od wywiadu i badania klinicznego. Lekarz weterynarii ocenia stan skóry, uszu i przewodu pokarmowego, a następnie ustala, jakie inne choroby trzeba wykluczyć lub leczyć.

Przed wizytą warto przygotować historię żywienia psa. Znaczenie ma nie tylko główna karma, ale również przysmaki, gryzaki, resztki ze stołu, suplementy i preparaty lecznicze o smaku mięsnym.

Przy przewlekłym świądzie trzeba uwzględnić także kontrolę pasożytów oraz diagnostykę ewentualnych zakażeń skóry.

Czy testy alergiczne z krwi są wiarygodne?

W przypadku alergii pokarmowej u psów komercyjne badania oznaczające przeciwciała przeciw składnikom pożywienia nie mają wystarczającej wiarygodności, aby zastąpić próbę dietetyczną.

W przeglądzie Muellera i Olivry'ego z 2017 roku oceniono dostępne badania dotyczące metod laboratoryjnych i innych testów stosowanych w diagnostyce reakcji pokarmowych.

Autorzy wskazali, że dostępne testy nie stanowią odpowiednio wiarygodnej alternatywy dla diety eliminacyjnej połączonej z prowokacją.

Dotyczy to również popularnych paneli oznaczających swoiste IgE lub IgG przeciwko różnym składnikom karmy.

Wynik wskazujący reakcję na kilka rodzajów mięsa nie jest wystarczającą podstawą do wyeliminowania ich wszystkich z diety psa na całe życie.

Dieta eliminacyjna u psa krok po kroku

Źródło: wypromptowane dla Empire

Dieta eliminacyjna jest podstawowym narzędziem diagnostycznym w przypadku podejrzenia niepożądanej reakcji na pokarm.

Jej celem nie jest jedynie znalezienie karmy, po której pies mniej się drapie. Chodzi o sprawdzenie, czy wyeliminowanie dotychczasowych składników pokarmowych prowadzi do poprawy, a następnie czy ich ponowne podanie wywołuje nawrót objawów.

Krok 1. Wybór odpowiedniej diety

Lekarz weterynarii dobiera dietę na podstawie wcześniejszego żywienia, wieku, stanu zdrowia i rodzaju objawów.

Najczęściej rozważa się specjalistyczną dietę z odpowiednio hydrolizowanym białkiem albo dietę opartą na składnikach, których pies wcześniej nie spożywał.

Nie każda karma z jednym rodzajem mięsa nadaje się do diagnostycznej diety eliminacyjnej. Znaczenie mają także pozostałe składniki oraz kontrola ryzyka obecności niepożądanych białek.

Jeżeli lekarz zaleci dietę przygotowywaną w domu, jej skład powinien zostać odpowiednio zaplanowany. Samodzielne karmienie wyłącznie mięsem i ryżem przez wiele tygodni może prowadzić do niedoborów składników odżywczych.

Krok 2. Całkowite wykluczenie dodatkowych pokarmów

Podczas próby pies powinien otrzymywać wyłącznie ustaloną dietę i wodę, chyba że lekarz wyraźnie zaleci inaczej.

Trzeba zwrócić uwagę na:

• smakołyki treningowe,
• gryzaki i przysmaki dentystyczne,
• resztki jedzenia ze stołu,
• suplementy smakowe,
• tabletki i preparaty lecznicze zawierające dodatki smakowe,
• jedzenie podkradane innym zwierzętom.

Nie należy samodzielnie odstawiać przepisanych leków. Jeśli preparat ma smak mięsa lub zawiera składniki mogące zakłócać próbę, lekarz może rozważyć odpowiednią alternatywę.

Ważne jest zaangażowanie wszystkich domowników. Nawet pojedynczy przysmak może utrudnić interpretację wyniku, szczególnie jeśli zawiera białko, na które pies reaguje.

Krok 3. Obserwacja przez około 8 tygodni

W przeglądzie Olivry'ego, Muellera i Prélauda z 2015 roku przeanalizowano dane dotyczące czasu ustępowania skórnych objawów reakcji pokarmowych.

Po pięciu tygodniach ponad 80% psów z rozpoznaną skórną reakcją pokarmową osiągnęło remisję objawów. Po ośmiu tygodniach odsetek ten przekraczał 90%.

Dlatego około ośmiu tygodni jest często zalecanym czasem diagnostycznej diety eliminacyjnej przy objawach skórnych.

Nie oznacza to jednak, że każdy pies poprawi się dokładnie w tym samym terminie. Długość próby i moment przeprowadzenia prowokacji ustala lekarz na podstawie przebiegu choroby.

Jeżeli objawy nie ustępują, trzeba sprawdzić przestrzeganie diety, skuteczność leczenia zakażeń i możliwość współistnienia innych chorób.

Krok 4. Prowadzenie dziennika objawów

Podczas diety eliminacyjnej warto regularnie zapisywać nasilenie świądu, stan skóry, wygląd uszu, konsystencję stolca oraz wszystkie odstępstwa od ustalonego żywienia.

Można stosować prostą skalę świądu od 0 do 10, w której 0 oznacza brak drapania, a 10 bardzo silny świąd utrudniający normalne funkcjonowanie.

Największą wartość ma porównywanie obserwacji wykonywanych w podobnych warunkach. Pojedynczy lepszy dzień nie jest jeszcze dowodem skuteczności diety.

Próba prowokacji pokarmowej. Dlaczego jest konieczna?

Jeżeli podczas diety eliminacyjnej objawy ustąpiły lub wyraźnie się zmniejszyły, kolejnym etapem diagnostyki jest kontrolowana prowokacja.

Polega ona na ponownym podaniu wcześniejszego pokarmu lub konkretnego podejrzanego składnika, zgodnie z planem lekarza weterynarii.

Jeśli objawy wrócą po prowokacji, a następnie ponownie ustąpią po przywróceniu diety eliminacyjnej, stanowi to silne potwierdzenie związku dolegliwości z pokarmem.

Badania wskazują, że nawrót objawów może nastąpić szybko, ale u części zwierząt potrzebny jest dłuższy okres obserwacji. Dlatego brak świądu następnego dnia nie oznacza automatycznie, że badany składnik jest bezpieczny.

Próby z pojedynczymi składnikami pozwalają stopniowo ustalać, co pies rzeczywiście toleruje. Dzięki temu nie trzeba bez uzasadnienia eliminować wielu produktów.

Ważne: jeśli pies miał wcześniej gwałtowną reakcję po pokarmie, prowokacji nie wolno przeprowadzać samodzielnie. Sposób i miejsce wykonania próby musi określić lekarz weterynarii.

Karma hydrolizowana, monobiałkowa i weterynaryjna. Czym się różnią?

Na opakowaniach karm dla psów z problemami pokarmowymi można spotkać określenia: hipoalergiczna, monobiałkowa, hydrolizowana i dietetyczna. Nie są to jednak pojęcia oznaczające dokładnie to samo.

Karma z hydrolizowanym białkiem

Hydroliza polega na rozkładzie białek na mniejsze fragmenty. Odpowiednio przeprowadzony proces może ograniczać zdolność tych fragmentów do wywoływania reakcji immunologicznej.

Nie oznacza to jednak, że każda karma zawierająca jakikolwiek hydrolizat będzie odpowiednia dla psa z alergią pokarmową. Znaczenie mają stopień hydrolizy, skład całej receptury i sposób jej produkcji.

W diagnostyce wykorzystuje się specjalistyczne diety weterynaryjne opracowane do tego celu.

Karma monobiałkowa

Karma monobiałkowa zawiera jedno deklarowane źródło białka zwierzęcego. Może być pomocna przy układaniu diety, jeśli wiadomo, jakie białko pies toleruje.

Nie jest jednak automatycznie wolna od wszystkich potencjalnych alergenów. Poza mięsem może zawierać również białka pochodzenia roślinnego, a skład i kontrola produkcji różnią się między producentami.

W przeglądzie Olivry'ego i Muellera z 2018 roku wykazano, że w części komercyjnych karm występowały rozbieżności między deklaracją na etykiecie a wykrywanymi składnikami.

Z tego powodu zwykła karma monobiałkowa nie powinna być automatycznie traktowana jako odpowiednik specjalistycznej diety diagnostycznej.

Karma weterynaryjna do diety eliminacyjnej

W przypadku diagnostyki lekarz może zalecić dietę weterynaryjną o odpowiednio dobranym składzie i kontrolowanym procesie produkcji.

Jej wybór zależy od historii żywienia i stanu zdrowia konkretnego psa. Nie istnieje jeden produkt odpowiedni dla wszystkich pacjentów.

Czy karma bezzbożowa jest hipoalergiczna?

Brak zbóż nie oznacza automatycznie braku alergenów.

Jeżeli pies reaguje na określone białko zwierzęce, wyeliminowanie pszenicy lub ryżu nie rozwiąże problemu. Z drugiej strony u psa z potwierdzoną reakcją na konkretny składnik zbożowy jego unikanie jest uzasadnione.

Najważniejsze jest więc ustalenie rzeczywistego alergenu, a nie kierowanie się samym hasłem na opakowaniu.

Karma EMPIRE dla psa z alergią pokarmową. Kiedy warto rozważyć Prime?

Warto też pamiętać, że jagnięcina nie jest białkiem, które nigdy nie uczula. W przeglądzie Muellera i współpracowników znalazła się wśród zgłaszanych alergenów, choć rzadziej niż wołowina czy kurczak.

Jeśli pies reaguje na jagnięcinę, nawet bardzo dobrej jakości karma oparta na tym mięsie nie będzie dla niego odpowiednia.

Po zakończeniu diagnostyki i ustaleniu tolerowanych składników można wspólnie z lekarzem dobrać pełnoporcjową karmę do długoterminowego żywienia.

Leczenie alergii pokarmowej u psa i codzienne postępowanie

Jeśli alergia pokarmowa została potwierdzona, podstawą postępowania jest unikanie składnika odpowiedzialnego za nawrót objawów.

Nie oznacza to, że każdy pies alergik musi do końca życia jeść tylko jeden rodzaj mięsa. Kontrolowane próby z poszczególnymi składnikami mogą pomóc ustalić szerszą listę tolerowanych produktów.

Najważniejsze jest, aby dieta pozostawała pełnoporcjowa i dopasowana do wieku oraz potrzeb zdrowotnych zwierzęcia.

Jak łagodzić świąd podczas diagnostyki?

Silny świąd wymaga pomocy, nawet jeśli trwa dieta eliminacyjna. Lekarz może zalecić leczenie objawowe, odpowiednią pielęgnację skóry oraz terapię współistniejących zakażeń.

Trzeba jednak pamiętać, że leki ograniczające świąd mogą wpływać na ocenę efektów próby żywieniowej. Dlatego ich stosowanie i ewentualne zmiany powinny być uwzględnione w planie diagnostycznym.

Nie należy samodzielnie podawać psu leków przeznaczonych dla ludzi.

Czy probiotyki i kwasy omega 3 pomagają?

Wybrane suplementy mogą być elementem wspomagającym postępowanie przy niektórych problemach skórnych lub jelitowych, ale nie zastępują eliminacji potwierdzonego alergenu.

Nie ma podstaw, aby obiecywać wyleczenie alergii pokarmowej za pomocą probiotyku, oleju czy suplementu wzmacniającego odporność.

Podczas diety eliminacyjnej nawet suplementy należy uzgodnić z lekarzem, ponieważ mogą zawierać dodatki smakowe lub inne składniki wpływające na wynik próby.

Jak zapobiegać przypadkowemu podaniu alergenu?

Po ustaleniu szkodliwych składników warto zachować listę produktów, które pies może bezpiecznie spożywać.

Jeśli w domu mieszka kilka zwierząt, trzeba dopilnować, aby pies alergik nie miał dostępu do ich misek. Nie zawsze jest konieczne karmienie wszystkich zwierząt identycznie, ale zasady podawania pokarmu muszą być konsekwentne.

Warto też poinformować rodzinę, opiekuna zastępczego i osoby zajmujące się psem, których przysmaków nie wolno mu podawać.

Jeżeli po dłuższym okresie poprawy objawy powrócą, nie należy automatycznie zakładać pojawienia się nowej alergii. Przyczyną mogą być również pasożyty, zakażenia, atopia lub inne problemy zdrowotne.

FAQ. Najczęstsze pytania o alergię pokarmową u psa

Ile trwa dieta eliminacyjna u psa?

Przy objawach skórnych często zaleca się około 8 tygodni. Badania wskazują, że po tym czasie remisję osiąga ponad 90% psów z potwierdzoną skórną reakcją pokarmową. Ostateczny czas trwania próby ustala lekarz weterynarii.

Czy test z krwi wykryje alergię pokarmową u psa?

Komercyjne testy oznaczające przeciwciała przeciw składnikom pokarmu nie są wystarczająco wiarygodne do samodzielnego rozpoznania alergii. Podstawą diagnostyki pozostaje dieta eliminacyjna i kontrolowana prowokacja.

Czy karma bezzbożowa leczy alergię pokarmową?

Nie. Karma bezzbożowa eliminuje zboża, ale pies może reagować na inne składniki, w tym białka zwierzęce. Dietę należy dopasować do rzeczywiście rozpoznanych alergenów.

Czym różni się alergia pokarmowa od nietolerancji?

Alergia pokarmowa angażuje układ odpornościowy, natomiast nietolerancja nie wymaga reakcji immunologicznej. Objawy mogą się nakładać, dlatego potrzebna jest odpowiednia diagnostyka.

Czy karma monobiałkowa nadaje się do diety eliminacyjnej?

Nie każda. Komercyjna karma monobiałkowa nie musi spełniać wymagań diagnostycznej diety eliminacyjnej. O wyborze produktu powinien zdecydować lekarz na podstawie historii żywienia psa i składu karmy.

Czy pies może być uczulony na jagnięcinę?

Tak. Jagnięcina również może wywoływać reakcje pokarmowe. Nie istnieje źródło białka, które byłoby bezpieczne dla każdego psa z alergią.

Czy można wyleczyć alergię pokarmową u psa?

Potwierdzoną alergię pokarmową zwykle kontroluje się poprzez unikanie szkodliwego składnika. Odpowiednio dobrana, pełnoporcjowa dieta pozwala wielu psom funkcjonować bez związanych z nim objawów.

Bibliografia naukowa

1. Olivry T., Mueller R. S., Prélaud P. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (1): duration of elimination diets. BMC Veterinary Research, 2015, 11:225. Publikacja naukowa.
2. Mueller R. S., Olivry T., Prélaud P. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (2): common food allergen sources in dogs and cats. BMC Veterinary Research, 2016, 12:9. Publikacja naukowa.
3. Olivry T., Mueller R. S. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (3): prevalence of cutaneous adverse food reactions in dogs and cats. BMC Veterinary Research, 2017, 13:51. Publikacja naukowa.
4. Mueller R. S., Olivry T. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (4): can we diagnose adverse food reactions in dogs and cats with in vivo or in vitro tests? BMC Veterinary Research, 2017, 13:275. Publikacja naukowa.
5. Olivry T., Mueller R. S. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (5): discrepancies between ingredients and labeling in commercial pet foods. BMC Veterinary Research, 2018, 14:24. Publikacja naukowa.
6. Mueller R. S., Unterer S. Adverse food reactions: Pathogenesis, clinical signs, diagnosis and alternatives to elimination diets. The Veterinary Journal, 2018, 236:89–95. Publikacja naukowa.
7. Olivry T., Mueller R. S. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (7): signalment and cutaneous manifestations of dogs and cats with adverse food reactions. BMC Veterinary Research, 2019, 15:140. Publikacja naukowa.
8. Olivry T., Mueller R. S. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (9): time to flare of cutaneous signs after a dietary challenge in dogs and cats with food allergies. BMC Veterinary Research, 2020, 16:158. Publikacja naukowa.