Odkleszczowe zapalenie mózgu u psa
Spis treści
Data publikacji: 27 maja 2026
Czym jest odkleszczowe zapalenie mózgu u psa?
Odkleszczowe zapalenie mózgu, czyli TBE od angielskiego tick-borne encephalitis, to wirusowa choroba zakaźna ośrodkowego układu nerwowego, wywoływana przez wirusa odkleszczowego zapalenia mózgu — TBEV. Wirus ten należy do flawiwirusów i jest przenoszony głównie przez kleszcze. U psów choroba może prowadzić do zapalenia mózgu, opon mózgowych i rdzenia kręgowego.
Czy odkleszczowe zapalenie mózgu u psa jest częste?
Odkleszczowe zapalenie mózgu u psów nie należy do najczęściej rozpoznawanych chorób odkleszczowych, ale na terenach endemicznych psy mogą stosunkowo często stykać się z wirusem TBEV. Kliniczna choroba jest rzadsza niż sam kontakt z wirusem, ale gdy już się rozwinie, może mieć ciężki przebieg i wymaga pilnej pomocy weterynaryjnej. Badanie 54 psów z TBE pokazało, że śmiertelność przypadków klinicznych wyniosła 33%, a długotrwałe następstwa neurologiczne wystąpiły u 17% psów.
Jak pies może zarazić się wirusem TBEV?
Głównym wektorem wirusa TBEV są kleszcze. W Europie najważniejszym wektorem jest kleszcz pospolity, ale w cyklu zakażenia u zwierząt mogą mieć znaczenie także inne gatunki kleszczy.
Wirus krąży w środowisku między kleszczami a dzikimi kręgowcami, zwłaszcza małymi gryzoniami. Kleszcz może zakazić się podczas pobierania krwi od zwierzęcia w fazie wiremii, a następnie przenieść wirusa na kolejnego żywiciela, w tym psa.
Możliwe jest też zakażanie kleszczy przez jednoczesne żerowanie zakażonych i niezakażonych kleszczy blisko siebie na tym samym zwierzęciu.
Objawy odkleszczowego zapalenia mózgu u psa
Najczęstsze objawy odkleszczowego zapalenia mózgu u psa to gorączka oraz zaburzenia chodu, często opisywane jako ataksja. W badaniu 54 psów z TBE hipertermię stwierdzono u 66,6% pacjentów, a ataksję u 51,8% psów.
Choroba może zaczynać się nieswoiście. U części psów najpierw pojawia się apatia, brak apetytu, osłabienie, gorączka albo objawy żołądkowo-jelitowe, a dopiero później rozwijają się objawy neurologiczne.
Taki przebieg przypomina dwufazowy obraz choroby znany u ludzi. Gdy wirus zaatakuje ośrodkowy układ nerwowy, pies może mieć problemy z chodzeniem, utrzymaniem równowagi, czuciem, pracą nerwów czaszkowych i kontrolą mięśni.
Najczęstsze objawy to:
- gorączka,
- apatia,
- brak apetytu,
- wymioty lub ślinienie,
- ataksja,
- zaburzenia równowagi,
- ból szyi,
- przeczulica,
- niedowład lub porażenie kończyn,
- drgawki,
- zmiana zachowania,
- objawy przedsionkowe,
- porażenie nerwu twarzowego,
- zez,
- oczopląs,
- osłabienie mięśni.
Kiedy zabrać psa do lekarza weterynarii?
Psa trzeba zabrać do lekarza weterynarii pilnie, jeśli po kontakcie z kleszczem pojawią się drgawki, niedowład, problemy z chodzeniem, utrata równowagi, silny ból szyi, dezorientacja albo nagła zmiana zachowania. Niepokojące są też gorączka, silna apatia, brak apetytu, wymioty i szybkie pogarszanie się stanu psa.
W takich sytuacjach liczy się czas, bo odkleszczowe zapalenie mózgu może mieć ciężki przebieg i wymaga diagnostyki neurologicznej oraz leczenia wspomagającego.
Jak przebiega rozpoznanie TBEV?
Rozpoznanie TBEV u psa zacznie się od wywiadu. Lekarz zapyta o kontakt z kleszczami, spacery w lesie, na łąkach oraz o: gorączkę, apatię, brak apetytu, wymioty, osłabienie, a potem zaburzenia neurologiczne.
Następnie wykona badanie kliniczne i neurologiczne — oceni temperaturę, stan ogólny, chód, koordynację, odruchy, czucie, nerwy czaszkowe, czy u psa występują: ból szyi, niedowłady, drgawki i zaburzenia świadomości.
Kolejnym krokiem będą badania dodatkowe. Morfologia i biochemia pomogą ocenić stan zapalny oraz wykluczyć inne przyczyny objawów. Lekarz może zlecić też testy serologiczne w kierunku przeciwciał TBEV. PCR może potwierdzić zakażenie, ale ujemny wynik nie wykluczy choroby, bo wirus bywa wykrywalny krótko.
Przy objawach neurologicznych lekarz może zlecić MRI oraz wykluczy m.in. nosówkę, wściekliznę, chorobę Aujesky’ego, toksoplazmozę, neosporozę i zapalenia immunologiczne.
Kluczowe znaczenie może mieć jednak badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, w którym lekarz poszuka podwyższonej liczby komórek zapalnych i białka.
Leczenie odkleszczowego zapalenia mózgu u psa
Nie ma leku, który usuwa TBEV z organizmu psa, dlatego terapia ma charakter objawowy i wspomagający. Pies z podejrzeniem TBE zwykle wymaga opieki weterynaryjnej, a przy ciężkich objawach także hospitalizacji.
Lekarz może wdrożyć płynoterapię, leki przeciwdrgawkowe, przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, uspokajające oraz intensywną opiekę pielęgnacyjną, aby zabezpieczyć psa przed urazami podczas drgawek lub niekontrolowanych ruchów. Antybiotyki nie działają na wirusa, ale mogą być użyte, jeśli istnieje ryzyko wtórnego zakażenia bakteryjnego. W rekonwalescencji ważna bywa fizjoterapia, która pomaga ograniczyć niedowłady, osłabienie mięśni i zaburzenia koordynacji.
Rokowanie przy OZM u psa
Rokowanie przy OZM u psa jest ostrożne do poważnego, bo odkleszczowe zapalenie mózgu może przebiegać jako ciężka choroba neurologiczna. Nie oznacza to jednak, że każdy pies z TBE umiera — badanie 54 psów wykazało 67% przeżywalność. Długotrwałe następstwa neurologiczne występowały u 17% psów.
Jak chronić psa przed odkleszczowym zapaleniem mózgu?
Profilaktyka powinna opierać się na regularnym stosowaniu preparatów przeciwkleszczowych dobranych przez lekarza weterynarii — mogą to być tabletki, obroże, preparaty spot-on lub spraye. Ważne, by zabezpieczenie działało stale, a nie tylko „od czasu do czasu”, bo przypadki TBE u psów mogą pojawiać się także poza szczytem sezonu kleszczowego.
Po każdym spacerze w lesie, parku, na łące lub w wysokiej trawie warto dokładnie obejrzeć psa. Sprawdź szczególnie okolice uszu, szyi, pyska, pach, pachwin, brzucha, ogona i przestrzeni między palcami. Jeśli znajdziesz kleszcza, usuń go jak najszybciej odpowiednim haczykiem lub pęsetą, nie smaruj tłuszczem ani alkoholem i obserwuj psa przez kolejne dni.
FAQ: pytania i odpowiedzi
Czy pies może zarazić człowieka odkleszczowym zapaleniem mózgu?
Bezpośrednie przeniesienie wirusa TBEV z psa na człowieka nie zostało potwierdzone w literaturze naukowej. Ryzyko dla opiekuna wynika przede wszystkim ze wspólnego środowiska — pies może przebywać w miejscach, gdzie występują zakażone kleszcze, a także przynieść kleszcza na sierści do domu.
Czy istnieje szczepionka przeciw odkleszczowemu zapaleniu mózgu dla psa?
Nie, obecnie nie ma zarejestrowanej szczepionki przeciw odkleszczowemu zapaleniu mózgu przeznaczonej dla psów. Chociaż szczepionki przeciw TBE stosuje się u ludzi, u psów podstawą profilaktyki pozostaje ochrona przed kleszczami: regularne preparaty przeciwkleszczowe, unikanie miejsc wysokiego ryzyka i dokładne sprawdzanie sierści po spacerze.
Literatura naukowa
Ł. Adaszek, Ł. Mazurek, S. Winiarczyk, A. Wójcik, J. Kutrzuba, Odkleszczowe zapalenie mózgu psów – zagrożenie także dla właścicieli, https://magwet.pl/33039,odkleszczowe-zapalenie-mozgu-psow-zagrozenie-takze-dla-wlascicieli?srsltid=AfmBOorSHyiBpMMYFMZF1K6xNpfQvu_PCMqlYAxoJ_BAYWinEWhUMoyM (dostęp: 14.05.2026).
Ch. Kleeb i inni, Canine Tick-Borne Encephalitis: Clinical Features, Survival Rate and Neurological Sequelae: A Retrospective Study of 54 Cases (1999–2016), https://www.frontiersin.org/journals/veterinary-science/articles/10.3389/fvets.2021.782044/pdf (dostęp: 14.05.2026).
M. Pfeffer, H. Schmyck, M. Leschnik, TBE in animals, https://tbenews.com/tbe/wp-content/uploads/2017/11/Chapter-8-6th-Edition.pdf (dostęp: 14.05.2026).
O autorze
Iwona Łapińska, jestem menedżerką i twarzą marki EMPIRE, pasjonatką zdrowego stylu życia i ekologii w świecie zwierząt. Na co dzień dzielę życie z seniorem Mańkiem, 13-letnim Amstaffem, oraz energiczną Lilką, 2-letnią Chihuahua. Moje artykuły opieram na materiałach naukowych i sprawdzonych składach, jednak zawsze piszę z perspektywy świadomej opiekunki, a nie gabinetu weterynaryjnego. Wierzę, że „zdrowie zaczyna się od miski”, dlatego promuję prostotę w składzie i hipoalergiczne rozwiązania dla najbardziej wymagających psów i kotów.